žaut

I žaût (li. džiáuti "zum Trocknen hinhängen" ) C., Lis., Lös., Wolm., (mit aû 2 ) Dunika, Frauenb., Praes. žaûju od. žaûnu, Praet. žâvu, trocknen (tr.) U., zum Trocknen aushängen (unbek. in Adl., Gr. - Buschh., Heidenfeld, Kaltenbrunn, KatrE., Kl., Meiran, Memelshof, Oknist, Saikava, Schwanb., Zvirgzdine, wo dafür izkārt): izgrìezusi veļu un aizgājusi žaut A. Brigader Vizb. 55. žvejnieks... žavis vabās savus tīklus LP. VI, 1, 167. žaun sudraba bērziņā! BW. 5036, 7. Nebst žavêt, žâvêt, žût u. a. und li. džiovà oder džiūtìs "Schwindsucht" u. a. vermutlich zu ahd. tawalōn "hinschwinden, hinsterben", an. dò "wurde gefühllos" (von Gliedern), ahd. touwen, and. dōian "sterben", got. dauƥs "tot", diwans "sterblich" u. a. (bei Walde Vrgl. Wrtb. I, 835). Die Urbed. der Wurzel wäre dann etwa: austrocknen, verdorren, erstarren.

Avots: ME IV, 792, 793


žaut

I žaût: ž. (mit au) veļu Allend., Koddiack, Salis.

Avots: EH II, 817


žaut

II žaut, Praes. žaunu, Praet. žāvu,

1) schlagen
(mit aû ) Adl., AP., Arrasch, Bers., C., Golg., Jürg., KatrE., Kl., Mahlup, Schwanb., Sessw., Warkh., Warkl., (mit aû 2 ) Bauske, einen starken Schlag versetzen Spr. (unbek. in Dunika, Selg., Wolm.): es tev žaušu pa žaunām Drosth. ja mutes neturēsi, tad žaušu Bauske, Drosth. es tev ka[d] žaušu par kaklu, tad aizskriesi krista ne˙metis Warkh., Warkl.;

2) "durchstechen"
(mit aû ) Warkh., Warkl.;

3) giessen
(mit aû ) Adl., AP., C., Golg., Heidenfeld, KatrE., Lubn., Prl., Saikava, Sessw.: žaun kubulā ūdeni! Saikava. žaun nu viņam (ūdeni) virsū! C., Golg. žaun nu rīklē! Sessw.;

4) giessen, stark regnen
(mit aû ) Kl., Meiran, Saikava: lietus žaun Kl. šuorīt nelija, bet nu˙pat sāks žaut kâ negudrs Saikava;

5) "grūst, gāzt" (mit aû ) Golg., Gr. - Buschh., Schwanb., Sessw.: kur viņš žaun tik daudz naudas? Gr. - Buschh.; zerschlagen Celm. Wenigstens in den. Bedd. 3 - 4 vermutlich zu ai. juhōti "giesst ins Feuer", hōman-, av. zaoϑrā "Opferguss", arm. joyl "gegossen", gr. χέω "giesse", lat. fundere, got. giutan "giessen" u. a. (bei Walde Vrgl. Wrtb. I, 563 ff.). Zu den Bedd. 1 und 5 vgl. die Bedd. von gâzt und liêt.

Avots: ME IV, 793


žaut

II žaut,

4): mit aû Kalz., Lubn.

Avots: EH II, 817


žaut

III žaût Saikava, Zvirgzdine, žaunu, žāvu, Unsinn sprechen Lubn., faseln, lügen Zaļmuiža: rimsties! kuo tu te žaun? Saikava. Vermutlich auf Grund von žaut II 3 entwickelt; vgl. das zur Wurzel von lat. fundere gehörige lat. effuticius "nur so heraus geschwatzt" (bei Walde Vrgl. Wrtb. I, 564).

Avots: ME IV, 793


žaut

III žaût: mit au Bērzgale.

Avots: EH II, 817


žaut

IV žaut "?": kas tikai grib priekš sevim žaut (in der Auflage v. J. 1776: kraut), tas neāzņems, kur gribēs šaut Gesangbuch v. J. 1685, S. 135.

Avots: ME IV, 793